Informacje o IBS
Zespół jelita drażliwego (IBS) to zaburzenie czynnościowe jelit, objawiające się bólem bądź dyskomfortem brzucha, problemami z wypróżnieniami, zarówno w kontekście ich rytmu jak i samym procesem defekacji. Istnieją trzy postacie zespołu jelita drażliwego: z przewagą zaparcia, z przewagą biegunki oraz postać mieszana, czyli biegunkowo-zaparciowa.
Jest najczęściej występującym schorzeniem czynnościowym przewodu pokarmowego, szacuje się, że może występować u ponad 20% osób dorosłych; oceniono również, że obejmuje 30-50% wszystkich pacjentów leczonych gastroenterologicznie. IBS zaliczany jest do chorób przewlekłych i mimo iż znacznie obniża jakość życia pacjenta, to nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla życia. Najczęściej chorują osoby między 20 a 40 rokiem życia, jednak dolegliwości związane z chorobą obserwuje się również u najstarszych pacjentów, po 70 roku życia.
Objawy kliniczne zespołu jelita drażliwego
Objawy kliniczne zespołu jelita drażliwego to przede wszystkim nawracający ból i dyskomfort brzucha, trwający co najmniej 3 dni w miesiącu i przez ostatnie 3 miesiące. Związany jest z przynajmniej 2 cechami wymienionymi poniżej:
- zmniejsza się po wypróżnieniu
- jego początek wiąże się ze zmianą częstości wypróżnień,
- jego początek wiąże się ze zmianą konsystencji stolca.
Poszczególne postacie zespołu jelita drażliwego klasyfikuje się na podstawie konsystencji stolca. Zespół jelita drażliwego z zaparciami charakteryzuje stolec twardy lub grudkowaty. Formę biegunkową determinuje zawiesisty, luźny lub wodnisty stolec. Postać mieszaną zespołu jelita drażliwego określa się wówczas, kiedy stolec jest twardy lub grudkowaty w >25% wypróżnień i luźny lub wodnisty w >25% wypróżnień.
Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego staje się bardzo prawdopodobne im więcej wyżej wymienionych objawów. Jednakże występowanie tak zwanych objawów alarmujących, takich jak bóle brzucha bądź biegunka w nocy, utajona lub jawna krew w stolcu, chudnięcie, gorączka lub niedokrwistość nie należy do typowych objawów zespołu jelita drażliwego.
Diagnostyka zespołu jelita drażliwego
Diagnostyka zespołu jelita drażliwego jest dość trudna i skomplikowana. Należy go odróżniać od innych chorób gastrologicznych manifestującymi podobne objawy kliniczne. Istotnie ważne w tej kwestii jest dokładne zebranie wywiadu przez lekarza, który na jego podstawie jest w stanie zdiagnozować chorobę. Trafna diagnoza może uchronić pacjentów przed niepotrzebnymi operacjami czy zabiegami w obrębie układu pokarmowego jak usunięcie pęcherzyka żółciowego lub usunięcie wyrostka robaczkowego. Wywiad taki uwzględnia przede wszystkim objawy kliniczne typowe dla wystąpienia schorzenia i czas ich występowania (bóle brzucha, zaparcia, biegunki), jak również wpływ żywienia i stresu, czynniki psychologiczne i zażywane leki. Cechą charakterystyczną jest jednak to, że objawy nasilają się stopniowo i trwają od dłuższego czasu, często mając swój początek już w wieku młodzieńczym.
Do wyeliminowania chorób innych niż zespół jelita drażliwego, dających podobne objawy, np. zapalenie jelit, wykonuje się gastroskopię z wycinkiem (np. dwunastnicy – aby ocenić kondycję kosmków jelitowych), kolonoskopię, badanie kału.
Przyczyny powstawania IBS
Patofizjologia zespołu jelita drażliwego jest bardzo skomplikowana i wiele czynników może wpływać na jej wystąpienie. Poniżej przedstawiono najważniejsze czynniki ryzyka wystąpienia zespołu jelita drażliwego.
Zaburzenia mikrobioty jelitowej
Zaburzenia flory bakteryjnej układu pokarmowego mogą być przyczyną wielu chorób cywilizacyjnych, takich jak alergie czy zaburzenia funkcjonowania właśnie układu pokarmowego. W naszych jelitach musi być odpowiednia ilość mikroorganizmów probiotycznych. Probiotyki są swego rodzaju modulatorami układu odpornościowego, a ich obecność w układzie pokarmowym powoduje odpowiednie reakcje układu immunologicznego na antygeny. Jeśli wystąpi reakcja zapalna, probiotyki mogą łagodzić lub całkowicie niwelować objawy zespołu jelita drażliwego.
Zespół nieszczelności jelitowej
Komórki układu pokarmowego zwykle ściśle do siebie przylegają. Wyjątkiem jest czas trawienia posiłku, kiedy między komórkami fizjologicznie występując przerwy, jednak zaraz po tym procesie, komórki powinny powrócić do swej pierwotnej struktury. Jeżeli tak się nie dzieje, mamy do czynienia z tzw. zespołem nieszczelności jelitowej. Oznacza to, że przez otwory między komórkami wprost do krwioobiegu mogą przenikać niestrawione resztki pokarmu i toksyny, przyczyniając się do wystąpienia nietolerancji pokarmowych, innych chorób autoimmunologicznych a także dysfunkcji układu odpornościowego. Do czynników powodujących rozszczelnenie jelit zaliczamy stres, nadmierną ekspozycję na toksyny, toksyczne bakterie, szereg leków a także niewydolność niektórych narządów narządów.
Infekcja przewodu pokarmowego
Przebyta infekcja układu pokarmowego może prowadzić do wystąpienia nadwrażliwości trzewnej. Prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu jelita drażliwego jest tym większe, im cięższy był przebieg zakażenia. Oznacza to, że toksyczne działanie bakterii wywołujących infekcje jest najważniejszym czynnikiem ryzyka poinfekcyjnego zespołu jelita drażliwego.
Dodatkowo, po przebytej infekcji, pewne cechy psychologiczne mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia choroby. Do cech takich zaliczyć można: neurotyczność, stany lękowe, hipochondryzm a nawet depresja.
Zespół jelita drażliwego rozwijający się na podłożu przebytej infekcji przewodu pokarmowego nabiera najczęściej postaci biegunkowej.
Czynniki psychospołeczne
Związek pomiędzy zaburzeniami psychicznymi a wystąpieniem jelita drażliwego jest obecnie bardzo wnikliwie badany. Szacuje się, że u blisko 80% pacjentów z zespołem jelita drażliwego zdiagnozowano zaburzenia osobowości, depresję, zaburzenia lękowe i inne dysfunkcje psychospołeczne. Nie udowodniono jednak, czy problemu te są ściśle związane z patogenezą choroby, czy pojawiły się wtórnie w związku z zachorowaniem. Dlatego duży odsetek chorych poddaje się psychoterapii bądź leczenia antydepresyjnego.
Jak nie dopuścić do wystąpienia zespołu jelita drażliwego
W profilaktyce zespołu jelita drażliwego warto zadbać w szczególności o kondycje jelit oraz unikać stresu dla mitochondriów flory bakteryjnej. Oznacza to w praktyce, że powinniśmy ograniczyć lub wyeliminować te czynniki, które mniej lub bardziej pogarszają funkcjonowanie przewodu pokarmowego, zwłaszcza jelit.
Nasze jelita nie lubią potraw mocno wysmażonych lub grillowanych, strawienie tego typu pokarmów jest trudne ze względu na zmienioną strukturę potrawy. Obok nadmiernego smażenia, bardzo negatywnie na stan naszych jelit wpływają tłuszcze trans. Tłuszczami takimi nazywamy nienasycone tłuszcze roślinne, które w wyniku utlenienia lub ekspozycji na wysoką temperaturę zmieniły swoją konfigurację przestrzenną. Postać pożądana tłuszczów nienasyconych to tzw. izomer cis, po zmianie konfiguracji otrzymujemy izomer trans, który ma silnie toksyczne działanie dla naszego organizmu, szczególnie jelit. Tłuszcze trans możemy obficie znaleźć w utwardzonych lejach roślinnych (margaryny), wysoko przetworzonej żywności, jak: chipsy, chrupki, krakersy, fastfoody, zupy w proszku, koncentraty sosów a nawet słodycze. Aby uniknąć powikłań jelitowych, jak zespół jelita drażliwego musimy zwracać uwagę na źródło tłuszczy w diecie.
Obok niezdrowych tłuszczy mamy szereg innych substancji antyodżywczych: lektyny pokarmowe, kwas fitynowy, ftalany, o których możesz przeczytać TUTAJ, silnie pogarszających stan jelit.
Oprócz diety kluczowe znaczenie w nasilaniu problemów jelitowych ma stres, zbyt mała ilość snu. Zachowanie higieny snu jest bardzo ważne nie tylko dla regeneracji hormonów i neuroprzekaźników, ale także niezwykle istotne w kontekście oczyszczania przewodu pokarowego.
Profilaktyka chorób jelit, w tym zespołu jelita drażliwego obejmuje także zrezygnowanie z leków, szczególnie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), do których zaliczamy, aspirynę, ketoprofen, ibuprofen, naproksen. Leki te powszechnie są stosowane przeważnie w nagłych i krótkotrwałych bólach głowy, stawów, zębów czy bólach menstruacyjnych. Przed kolejnym zażyciem tabletki warto wziąć pod uwagę jej drażniące działanie na układ pokarmowy i negatywny wpływ na florę bakteryjną.
Dieta w zespole jelita drażliwego
Bez względu na postać choroby, zaleca się stosowanie diety tzw. fodmap (fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols ). Dieta zakłada ograniczenia fermentujących oligo- i monosacharydów oraz polifenoli. Udowodniono, że węglowodany fatwo fermentujące i słabo wchłanialne, dodatkowo o wysokim ciśnieniu osmotycznym, czyli – fruktoza, laktoza, fruktany i alkohole polihydroksylowe, mogą nasilać objawy zespołu jelita drażliwego. Wysoką zawartość tych substancji posiadają: produkty mleczne (ser ricotta, haloumi), owoce (granaty, jabłka), ziarna (płatki owsiane błyskawiczne, płatki kukurydziane), orzechy i nasiona (migdały, orzechy laskowe), warzywa (brokuły, kalafior, nasiona roślin strączkowych), kofeina, czekolada, jak również dosładzane napoje, słodycze. Warto pamiętać o tym, że należy wykluczyć z jadłospisu dane produkty okresowo, by doprowadzić jelita do dobrej sprawności. Musimy zadbać wówczas o prawidłową suplementację, zapanować nad stresem a następnie próbować włączać stopniowo te produkty do diety.
Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą klasyfikację produktów pod względem zawartości fodmap.
Literatura