Krzywa cukrowa
Krzywa glukozowo-insulinowa – znana również pod nazwami – OGTT (ang. Oral Glucose Tolerance Test), test obciążenia glukozą, krzywa cukrowa lub test tolerancji glukozy może być fenomenalnym badaniem w kontekście wykrycia:
- insulinooporności,
- hiperinsulinemii,
- hipoglikemii reaktywnej,
- niektórych rodzajów cukrzycy
Stwierdzenie „może być” pojawia się tu jednak nie bez przyczyny, ponieważ aby wykorzystać jej potencjał w diagnostyce wspomnianych wyżej chorób, to po pierwsze, musi być ona poprawnie wykonana, a po drugie, musi być poprawnie przeanalizowana. I tu niestety zaczynają się schody.
W poniższym artykule opisałem to w jaki sposób należy wykonywać krzywą glukozowo-insulinową, jak się do tego badania przygotować oraz jak zinterpretować jej wyniki.
Krzywa cukrowa - co to takiego?
W wersji oryginalnej test obciążenia glukozą polegał na sprawdzeniu poziomu glukozy i insuliny na czczo oraz na dwie godziny po wypiciu roztworu z glukozą. Najczęściej używa się w tym celu 75g glukozy, rozcieńczonej w 200 ml wody.
Celem przeprowadzenia testu obciążenia glukozą jest sprawdzenie jak organizm radzi sobie z metabolizmem węglowodanów (glukozy) i jak wyglądają poziomy glukozy i insuliny po obciążeniu, który de facto miał imitować spożycie posiłku.
Oczywiście wypicie 75 g cukrów prostych, ciężko zestawić ze zjedzeniem normalnego posiłku, ale biorąc pod uwagę, że badanie to zostało opracowane pod “przeciętnego amerykanina”, który w większości przypadków w ramach posiłku je fastfood i popija go coca-colą, to faktycznie można te 75 g glukozy uznać za coś, co nie odbiega drastycznie od codzienności.
Badanie to pierwotnie służyło do diagnozowania cukrzycy i faktycznie w tym kontekście pomiar na czczo oraz po 2h w zupełności wystarczał.
Obecne realia nieco się zmieniły, ponieważ znacząco zwiększyła się liczba chorób metabolicznych, takich jak insulinooporność, hiperinsulinemia czy hipoglikemia reaktywna.
Według danych z 2024 roku szacuje się, że w Polsce prawie 8 mln osób ma cukrzycę lub stan przedcukrzycowy. W USA 74% społeczeństwa ma zaburzenia metaboliczne, w Europie szacowane jest to na ok. 40-50%.
Krzywa glukozowo-insulinowa świetnie nadaje się do precyzyjnej diagnostyki wszystkich wspomnianych wyżej chorób, pod warunkiem, że wykonamy ją w wersji bardziej rozbudowanej, niż wersja podstawowa z pomiarem na czczo i po 2h.
W dalszej części artykułu szczegółowo opisałem jak należy wykonać to badanie, aby dało się na jego podstawie zdiagnozować nie tylko cukrzycę, ale również hiperinsulinizm, hipoglikemię reaktywną oraz insulinooporność.
Krzywa glukozowo-insulinowa – skierowanie na badanie
Aby wykonać test obciążenia glukozą, często wymagane jest w punktach pobrań lub placówkach medycznych wcześniejsze skierowanie od lekarza.
Rekomenduje się, aby przed zrobieniem krzywej powinno się wcześniej sprawdzić poziom glukozy i insuliny na czczo.
Dlaczego? Ponieważ w przypadku cukrzycy (a wierz mi, że dużo osób mających cukrzycę nie ma pojęcia, że na nią choruje), wypicie 75 g glukozy może doprowadzić do hiperglikemii w wyniku której może dojść do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych.
W większości punktów pobrań nie ma insuliny w formie iniekcyjnej - tak więc w przypadku nagłego skoku cukru, osoba chorująca na cukrzycę będzie w dużych tarapatach.
Co więcej, z punktu widzenia prawa, podanie 75g glukozy traktowane jest jako „obciążenie lekiem”, tak więc powinno zostać skierowane przez lekarza.
Jak przygotować się do badania krzywej cukrowej, testu obciążenia glukozą
Decydując się na przeprowadzenie OGTT, niezwykle istotne jest to, aby zadbać o prawidłowe przygotowanie się do tego badania. Wynika to z tego, że jest dużo czynników mających wpływ na poziom glukozy oraz insuliny we krwi, tak więc istnieje ryzyko, że wyniki mogą wyjść zakłamane.
W przypadku krzywej glukozowo-insulinowej badanie powinno zostać wykonane rano na czczo, ok. 30-60 minut od przebudzenia, po dobrze przespanej nocy.
Jest to bardzo ważne, ponieważ źle przespana noc ma ogromny wpływ na metabolizm węglowodanów, który jest wówczas mocno zaburzony i może dać nam mylne wyniki.
Na dwa dni przed badaniem powinno się unikać alkoholu oraz innych używek.
Między pobraniami krwi należy bezwzględnie siedzieć pod gabinetem (absolutnie nie powinno się wychodzić z punktu pobrań, ponieważ każda aktywność fizyczna (nawet spacer), ma wpływ na poziom glukozy we krwi.
W trakcie badania należy unikać stresu, ponieważ on również wpływa na gospodarkę glikemiczną. Co to oznacza w praktyce? Jeżeli siedzisz pod gabinetem i dzwoni do Ciebie np. szef idiota, albo problematyczny klient, to nie odbieraj w tym czasie telefonu. Czekając na kolejne pobrania najlepiej jest się zrelaksować i poczytać dobrą książkę lub posłuchać ulubionej muzyki.
Kolejną kluczową kwestią jest zadbanie o odpowiedni styl odżywiania na 3-4 tygodnie przed wykonaniem testu. Pisząc odpowiedni styl odżywiania mam na myśli dietę zbilansowaną, zawierająca co najmniej 150 g węglowodanów dziennie.
Będąc na diecie typu low-carb lub diecie ketogenicznej – możemy mieć niemiarodajne wyniki OGTT spowodowane “szokiem” organizmu po dostarczeniu mu 75g pitnej glukozy. W takich przypadkach często insulina po 30 lub 60 minutach będzie drastycznie podwyższona – symulując hiperinsulinizm, który realnie może w ogóle nie występować. Podobnie może być z poziomem glukozy.
Dlatego też jeżeli jesteś od dłuższego czasu na low-carb lub keto, to odpuść sobie to badanie.
Zrezygnuj z wykonania badania, jeżeli jesteś w trakcie choroby (np. grypa, przeziębienie itd.) oraz gdy masz początkowe objawy infekcji, ponieważ to również będzie miało wpływ na poziom glikemii.
W praktyce oznacza to, że jeżeli badanie to zostanie źle przeprowadzone, to nie będzie możliwości, aby je powtórzyć.
W ciągu ostatnich 12 lat, widziałem dziesiątki źle przeprowadzonych OGTT u swoich podopiecznych, dlatego poniżej opisałem szczegółowo, jak należy wykonać to badanie, tak aby miało ono sens.
Jak poprawnie wykonać test obciążenia glukozą
Krzywa glukozowo-insulinowa ma bardzo duży potencjał diagnostyczny, ale aby go wykorzystać, trzeba wykonać badanie w konkretny sposób.
Niestety duża część lekarzy w dalszym ciągu źle przepisuje to badanie (nie wspominając nawet o jego późniejszym przeanalizowaniu), dlatego też jeżeli zależy Ci na miarodajnych wynikach, sam/-a musisz zadbać o to, aby zostało ono wykonane w sposób prawidłowy.
W wersji podstawowej testu tolerancji glukozy bada się tylko poziom glukozy i insuliny na czczo oraz po dwóch godzinach – niestety w przypadku większości schorzeń metabolicznych to zdecydowanie za mało. Do pełnej diagnostyki niezbędne będzie wykonanie większej ilości pobrań krwi.
Jeżeli już decydujesz się na zrobienie OGTT (Oral Glucose Tolerance Test), to warto wykonać jak najdokładniejszą krzywą glukozy i insuliny.
Czemu tak ważne jest aby zrobić jak najwięcej pobrań? Ponieważ większa ilość danych pomoże precyzyjniej zinterpretować wynik i potwierdzić, bądź wykluczyć problemy metaboliczne, takie jak hiperinsulinemia, hipoglikemia czy insulinooporność.
Jak powinno wyglądać optymalnie przeprowadzone badanie krzywej cukrowej?
Aby w pełni wykorzystać potencjał tego badania, należy wykonać 5 punktową krzywą glukozowo-insulinową z pomiarem:
- glukozy i insuliny na czczo,
- glukozy i insuliny po 30 minutach od wypicia 75g glukozy,
- glukozy i insuliny po 60 minutach od wypicia 75g glukozy,
- glukozy i insuliny po 120 minutach od wypicia 75g glukozy,
- glukozy i insuliny po 180 minutach od wypicia 75g glukozy.
Bardzo ważne jest to, aby upewnić się 2x, że na skierowaniu z punktu pobrań jest pomiar GLUKOZY i INSULINY w każdym pobraniu, bo niestety czasami zlecają samą glukozę i wówczas badanie nie umożliwi zdiagnozowania hiperinsulinemii oraz insulinooporności.
Reasumując – czekają Cię 3h spędzone w punkcie pobrań i 5 wkuć w żyłę. Niestety nie jest to nic przyjemnego i mam świadomość, że w obecnych czasach poświęcenie 3h na badania jest dla większości osób dużym wyzwaniem, ale jest to jedyny sposób na to, aby poprawnie zdiagnozować problemy metaboliczne.
Interpretacja wyników krzywej cukrowej
Interpretacja wyników testu obciążenia glukozą nigdy nie jest zero-jedynkowa, a sam wynik nie posiada zakresu referencyjnego.
Czyli mówiąc po ludzku, na wynikach badania nie ma informacji, czy wynik jest dobry czy zły, ani jaka jest norma. Normy znajdują się jedynie przy pomiarach insuliny i glukozy na czczo, natomiast pomiary zrobione po obciążeniu podlegają indywidualnej interpretacji.
I tu zaczynają się kolejne schody, ponieważ często dochodzi do złej interpretacji wyników przez lekarzy, a ponieważ na wyniku nie ma zakresu referencyjnego, to pacjent nie jest w stanie w żaden sposób tego zweryfikować.
Dlatego właśnie napisałem ten artykuł, aby umożliwić Ci wstępną weryfikację oraz zrozumienie wyników swoich badań.
Interpretacja wyników OGTT nie jest liniowa i wymaga pewnego doświadczenia, ale istnieją pewne podstawowe zasady, którymi można posłużyć się do lepszego zrozumienia wyników.
Glukoza na czczo: wynik glukozy na czczo (w przypadku osoby nie będącej na diecie ketogenicznej) powinien optymalnie zawierać się w przedziale 80-95 mg/dL. Na poziom glukozy we krwi wpływa mnóstwo różnych czynników i jest on każdego dnia trochę inny. Jeżeli wynik badania wyjdzie powyżej 100 mg/dL, to polecam badanie (na czczo, a nie OGTT), za jakiś czas.
Insulina na czczo: wynik insuliny na czczo w warunkach optymalnych powinien być jednocyfrowy i zawierać się w zakresie 3-9 mlU/ml. Jeżeli insulina na czczo jest wyższa niż 10 mlU/ml, to można wstępnie założyć początkowe problemy z insulinoopornością, jeżeli natomiast jest powyżej 15 mlU/ml to wskazuje to na słabą wrażliwość insulinową.
Insulina 30 min oraz 60 min po obciążeniu glukozą: wynik insuliny nie powinien przekraczać 5 – 8 krotności tego co było na czczo. W przypadku osób będących od dłuższego czasu na diecie typu LCHF lub KETO – poziomy insuliny po 30/60 minutach od obciążenia glukozą mogą być niemiarodajne, dlatego odradzam wykonywanie krzywej w takich wypadkach.
Dobre wyniki:
Złe wyniki:
Insulina 120 min i więcej po obciążeniu glukozą: wynik insuliny powinien być zbliżony do tego na czczo (może być kilka punktów różnicy).
Na zdjęciu powyżej widać idealny przykład insulinooporności, ładna insulina na czczo, ładna insulina po 60 minutach – natomiast po 120 minutach insulina praktycznie w ogóle się nie zmniejszyła względem tej po godzinie, a powinna być zbliżona do wyniku na czczo.
W tym przypadku wynik jest dość jednoznaczny – niestety nie zawsze tak to wygląda.
OGTT wymaga wiedzy i doświadczenia podczas interpretacji, nie ma sztywnych norm i widełek. Wynik należy zawsze zestawić z wywiadem oraz tym jak ktoś czuł się w trakcie i po badaniu.
Bardzo istotnymi czynnikami wpływającymi na interpretację wyniku krzywej cukrowej, jest chociażby dotychczasowo stosowana dieta, samopoczucie w dniu badania, unikanie sytuacji stresowych w trakcie testu, przestrzeganie przez pacjenta tzw. “higieny badań” oraz wieloma innymi czynnikami.
Pomogę Ci z diagnostyką
Potrzebujesz pomocy w interpretacji wyników badań lub poprawie zdrowia?
Potrzebujesz pomocy w interpretacji wyników badań? A może chcesz przeprowadzić diagnostykę i potrzebujesz listy rekomendowanych badań pod swoje objawy?
Wyniki testu obciążenia glukozą a diagnostyka insulinooporności
Jeżeli zależy Ci na diagnostyce insulinooporności, to bardzo istotne jest wykonanie pełnej 5 punktowej krzywej glukozowo-insulinowej. Dlaczego?
Ponieważ tak przeprowadzone badanie, umożliwi sprawdzenie czy nie ma hiperinsulinizmu – choroby, która często przez lekarzy mylona jest z insulinoopornościa, a jest czymś zupełnie innym.
Jeżeli cierpisz na hiperinsulinemię, to po 30 – 60 minutach od wypicia glukozy, Twój poziom insuliny może polecieć w kosmos, osiągając pułapy od 100 do nawet 400 (mU/I). Tu dodam dla zobrazowania, że u zdrowej osoby wynik ten powinien mieścić się między 20-80 mU/I.
Co to oznacza w praktyce? Ano tyle, że Twoja trzustka produkuje 5-8 krotnie więcej insuliny niż powinna, a to z kolei może bardzo szybko przerodzić się w cukrzycę i „na dzień dobry” odebrać Ci ok. 10 lat życia.
W przypadku hiperinsulinemii, nawet niewielka ilość węglowodanów w diecie, może powodować takie wyrzuty insuliny, jak normalnie przy zjedzeniu dużej ilości słodyczy. Innymi słowy, możesz odżywiać się zdrowo, być na diecie zbilansowanej lub low-carb, a reakcje fizjologiczne Twojego organizmu będą takie, jakbyś odżywiał/-a się fastfoodami lub słodyczami.
Mega nieciekawa przypadłość – wiem co mówię, bo mam hiperinsulinemię od ponad 15 lat (w wielu przypadkach , a w tym również moim, jest to choroba nieuleczalna).
Jeżeli wynik insuliny po 120 minutach jest wysoki (znacząco wyższy od insuliny na czczo), to możemy mówić o występowaniu insulinooporności. Natomiast jest tu pewien wyjątek od reguły, a jest nim właśnie hiperinsulinemia.
Przyjmijmy, że robimy standardową wersję badania, czyli badanie na czczo oraz po 2h. Insulina na czczo wynosi 7,5, a insulina po 2h wynosi 25,5. Jednoznacznie wskazuje to na insulinooporność.
Widzimy tu, że wynik insuliny po 1h jest kosmicznie wysoki, bo wynosi 231,3, a powinien mieścić się w przedziale ok. 20-80. Po 2h poziom insuliny wynosi 25,5, ale biorąc pod uwagę, że w ciągu godziny stężenie insuliny spadło z 231,3, na 25,5, to absolutnie nie można tu mówić o jakiejkolwiek insulinooporności. Jest to ewidentny przypadek hiperinsulinemii, który bez pomiaru po 30-60 minutach, mógłby zostać mylnie zdiagnozowany i opisany jako insulinooporność.
Dlaczego ma to duże znacznie? Dlatego, że zaawansowana hiperinsulinemia prowadzi w krótkiej linii do cukrzycy i wymaga znacznie większej restrykcji żywieniowych, niż insulinooporność.
Dobrze przeprowadzona krzywa glukozowo-insulinowa jest jedynym badaniem, które może w 100% potwierdzić lub wykluczyć insulinooporność oraz inne problemy metaboliczne. Badanie insuliny i glukozy na czczo, oraz wyliczanie współczynnika HOMA-IR, jest badaniem przesiewowym, które może insulinooporność potwierdzić, ale nie może jej wykluczyć. Innymi słowy, negatywny wynik nie musi oznaczać, że nie ma insulinooporności.
Omówmy jeszcze kwestię pomiaru po 180 minutach i tego, dlaczego jest on istotny z punktu widzenia insulinooporności. Pomiar insuliny i glukozy po 180 minutach pokazuje w jakim tempie insulina opada.
Przykład: Jeżeli insulina na czczo wynosiła 8,2, po 2h 49,4, to mimo insulinooporności, wynik po 3h, powinien być już zbliżony do tego na czczo, jeżeli tak nie jest, to znaczy, że mamy do czynienia z bardzo poważna insulinoopornością i w takim przypadku przerwy między posiłkami, muszą wynosić minimum 4h, tak aby nie dochodziło do efektu „spiętrzania się insuliny” na przestrzeni dnia.
Interpretacja wyników krzywej cukrowej a hipoglikemia reaktywna
W przypadku hipoglikemii reaktywnej problemy ze spadkiem glukozy mogą pojawić się zarówno po 30, 60, 120 jak i 180 minutach. Dlatego też, jest to absolutnie konieczne, aby wykonać pełną 5 punktową krzywą glukozowo-insulinową, a nie wersję „bieda edition” z pomiarem na czczo i po 2h.
W przypadku hipoglikemii spadek cukru może mieć miejsce np. po 30 minutach, i wtedy tradycyjna krzywa nie pokaże żadnych problemów, bo zanim dojdzie do pobrania krwi, to cukier wróci już do prawidłowych wartości.
Podobnie w przypadku pobrania po 180 minutach – znam mnóstwo przypadków w których epizody hipoglikemiczne występowały dopiero po 120 minutach, więc jeżeli nie sprawdzimy poziomu glukozy w 180 minucie, to nie zdiagnozujemy problemów z cukrem.
Uwierz mi na słowo, że niezdiagnozowana hipoglikemia reaktywna jest ostatnią rzeczą, której potrzebujesz w swoim życiu. Choroba ta, potrafi w krótkim czasie całkowicie uniemożliwić normalne funkcjonowanie, dlatego wczesne jej wykrycie jest niezwykle istotne.
Na powyższym zdjęciu widać wynik 4 punktowej krzywej glukozowej – oraz wspomniany spadek cukru po 3h przy dobrych wynikach we wcześniejszych pomiarach.
W przypadku hipoglikemii reaktywnej zamiast OGTT, polecam Ci nabyć sensor do ciągłego pomiaru poziomu glukozy przez 14 dni. Urządzenie takie kosztuje ok. 250 zł, zamontujesz je samodzielnie i całkowicie bezboleśnie.
Ok. 30 minut po przyczepieniu chipa do skóry będziesz widzieć swój poziom cukru w czasie rzeczywistym, na ekranie swojego telefonu komórkowego. Mega sprawa, szczerze polecam.
Test kanapkowy - alternatywa dla krzywej cukrowej
Istnieje pewna alternatywa dla krzywej cukrowej – polecana szczególnie w przypadku osób, które źle znoszą ten test (np. hipoglikemia). Mam tu na myśli tak zwany “test kanapkowy”.
Test kanapkowy polega na wykonaniu krzywej glukozowo-insulinowej nie po spożyciu 75 g glukozy, lecz po spożyciu zbilansowanego posiłku. W teorii brzmi to fajnie, niestety w praktyce wiąże się z licznymi problemami i ograniczeniami bardzo utrudniającymi jednoznaczną diagnostykę. Więcej informacji odnośnie testu kanapkowego znajdziesz w osobnym artykule: Test kanapkowy.
Pomogę Ci osiągnąć Twój cel
Masz już dość złego samopoczucia i problemów z sylwetką lub zdrowiem?
Przygotuję dla Ciebie skuteczną strategię działania, dzięki której szybko poprawisz stan zdrowia i osiągniesz zamierzone cele.